خواهرخوانده

خواهرخوانده،ⁱ توافقنامه‌ای غیرالزام‌آور میان شهرهای کشورهای مختلف با هدف تقویت پیوندهای فرهنگی و تجاری.

جنبش خواهرخواندگی یکی از نمونه‌های بارز دیپلماسی شهری است که پس از جنگ جهانی دوم (1318-1324ش/1939-1945) به‌سرعت گسترش یافت.¹

نخستین توافقنامه‌های خواهرخواندگی در 1918 در اروپا و میان شهر بروگⁱⁱ سویس و روتوایلⁱⁱⁱ آلمان و چند سال بعد، در 1920 میان کیتلی/کیلی^iv از بریتانیا و پوئا دو نور^v از فرانسه بسته شد. پس از جنگ جهانی دوم، توافقنامهٔ خواهرخواندگی به ابزاری کارآمد در فرایند صلح بدل شد و کشورهایی را که پیشتر درگیر جنگ بودند، به یکدیگر نزدیک کرد. این توافقنامه پس از تأسیس شورای شهرداری‌های اروپا^vi در 1951 و سپس پذیرش آن در امریکا بیش‌از‌پیش مورد توجه قرار گرفت و به‌دنبال آن در 1967/1346ش سازمان شهرهای خواهرخواندهٔ بین‌المللی^vii تأسیس شد.²

خواهرخواندگی یادداشت تفاهم دوجانبه میان مسئولان اجرایی شهرها (شهرداران و مدیران محلی) از دو کشور مختلف با هدف همکاری‌های بلندمدت و رسمی، تبادل اطلاعات و تجربیات و توسعهٔ مناسبات فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، شهری، فنی و سیاسی و ارتقای تعاملات انسانی میان ساکنان آن شهرهاست.³ به تعبیر دیگر، توافقنامهٔ خواهرخواندگی بین شهرهایی امضا می‌شود که از نظر ویژگی‌های باستان‌شناختی، تاریخی، فرهنگی و نمادهای مشترک همسان باشند.⁴

خواهرخواندگی از مصادیق دیپلماسی شهری است که شکلی جدید از دیپلماسی عمومی به‌شمار می‌رود. به‌این‌ترتیب که شهرها به‌عنوان بازیگران نظام بین‌الملل مورد توجه قرار می‌گیرند تا با ایجاد رابطه بین شهرهایی که از نظر فرهنگی، اجتماعی، قومی، نژادی، علمی، هنری و ادبی شباهت دارند، مناسبات جهانی در ابعاد مختلف تسهیل گردد.⁵ علاوه‌براین، خواهرخواندگی شهرها مصداق «دیپلماسی نرم شهری»^viii دانسته شده که مبتنی بر اعتماد، گفتگو و منافع متقابل است.⁶ یکی از مزایای دیپلماسی شهری نبودن محدودیت‌های دیپلماسی رسمی و ملی است. ازاین‌رو، امروزه این نوع دیپلماسی در زمینهٔ نمایندگی اقتصادی، فرهنگی، عمومی، و مدیریت منازعات نقشی فزاینده‌ یافته‌است.⁷ نقش دیپلماسی به‌ویژه در رفع مسائل کلانشهرها در قالب همکاری‌های بین‌المللی دوجانبه یا چندجانبه بسیار اهمیت دارد.⁸

مناسبات دوجانبهٔ شهرها در قارهٔ آسیا ابتدا در ژاپن توسعه یافت.⁹ در ایران نیز بسیاری از شهرها برای استفاده از مزایای جنبش خواهرخواندگی در نظام بین‌الملل، توافقنامه‌هایی با دیگر شهرهای جهان منعقد کرده‌اند. خواهرخواندگی تهران و سئول،^ix پایتخت کرهٔ جنوبی،^x قدیم‌ترین و شاید مشهورترین توافقنامهٔ خواهرخواندگی است.¹⁰ پس از پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن 1357، اصفهان نخستین شهری بود که در ایران با شهر شی‌آن^xi در جمهوری خلق چین توافقنامهٔ خواهرخواندگی امضا کرد.¹¹ این یادداشت تفاهم قدیم‌ترین توافقنامهٔ خواهرخواندگی اصفهان است که در 17 اردیبهشت 1368 بین محمدحسن ملک مدنی، شهردار اصفهان و یوآن چنگ چونگ، شهردار شی‌آن امضا شد.¹² پس از آن، شهر اصفهان تا کنون (1405ش) پانزده توافقنامهٔ خواهرخوانده دیگر را با سایر شهرهای کشورهای مختلف امضا کرده است که عبارت‌اند از: کوالالامپور^xii در مالزی،^xiii فلورانس^xiv در ایتالیا،^xv سن‌پترزبورگ^xvi در روسیه، یاش^xvii در رومانی،^xviii بارسلونا^xix در اسپانیا،^xx ایروان^xxi در ارمنستان،^xxii فرایبورگ^xxiii در آلمان،^xxiv هاوانا^xxv در کوبا،^xxvi لاهور در پاکستان، کویت در کویت، داکار^xxvii در سنگال،^xxviii بعلبک در لبنان، سمرقند در ازبکستان، پورتو^xxix در پرتغال^xxx و کازان^xxxi در روسیه.¹³ هر یک از این شهرها در ارتباط با توافقنامه‌های خواهرخواندگی در دانشنامه‌ اصفهان مقاله‌ای مستقل خواهند داشت.

جدول 1: خواهرخوانده‌های اصفهان

 /علی مقتدری اصفهانی/

منابع

تفضلی، حسین، محمدی، یوسف، و توکلی، محمد، «بررسی جایگاه و اهمیت خواهرشهرها و ظرفیت‌های خواهرخواندگی شهری ایران»، دانش تفسیر سیاسی، سال3، ش10، زمستان 1400.

جمالی‌نژاد، مهدی، دیپلماسی شهری، اصفهان: آرما، 1392ش.

حکیم‌فعال، محبوبه و همکاران، اصفهان و خواهرخوانده‌هایش، اصفهان: شهرداری اصفهان، ادارۀ کل ارتباطات و امور بین‌الملل، 1399ش.

حکیمی، عبدالله و همکاران، «شناسایی و اولویت‌بندی مؤلفه‌های مؤثر در استفاده از ظرفیت خواهرخواندگی شهرها (با رویکرد توسعهٔ اقتصادی، مطالعهٔ موردی: کلانشهرها)»، مدیریت شهری، ش55، تابستان 1398.

داداش‌پور، هاشم و همکاران، «از نمادگرایی تا شبکه‌گرایی در دیپلماسی شهری: بازشناسی دگرگونی دانشی و ساختارهای یادگیری در روابط خواهرخواندگی»، فصلنامۀ جغرافیا و آمایش شهری ـ منطقه‌ای، ش58، بهار 1405.

زینلی، هاجر، «خواهرخواندگی شهرها»، شهرداریها، ش92، بهمن 1387.

سعید، پرستو ، حافظ‌ نیا، محمدرضا، و قورچی، مرتضی، «نقش دیپلماسی شهری در مناسبات بین‌المللی شهرها( مطالعهٔ موردی: نظام مدیریت شهری تهران)»، دو فصلنامهٔ توسعهٔ پایدار محیط جغرافیایی، سال4، ش6، بهار و تابستان 1401.

قورچی، مرتضی و کاویانی‌راد، جواد، «بررسی همخوانی دیپلماسی شهری با سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، مطالعهٔ موردی: خواهرشهرهای کلان‌شهر تهران»، فصلنامهٔ ژئوپلیتیک، سال15، ش1، بهار 1398.

Clarke, Nick, “Globalising care? town twinning in Britain since 1945”, Geoforum, no. 42, no.1, Jan.2011.

Furmankiewicz, Marek, “Town- twinning as a factor generating international flows of goods and people-the example of Poland”, Belgeo , no. 1-2, 2005.

Tavares, Rodrigo, Paradiplomacy: cities and states of global players, New York: Oxford University Press, 2016.

1. Twinning Town = Sister City[↩]
2. Brugg[↩]
3. Rottweil[↩]
4. Keighley[↩]
5. Poix du Nord[↩]
6. Council of Municipalities of Europe[↩]
7. Organization Sister Cities International[↩]
8. Urban soft diplomacy[↩]
9. Seoul[↩]
10. South Korea[↩]
11. Xi an[↩]
12. Kuala Lumpur[↩]
13. Malaysia[↩]
14. Florence[↩]
15. Italy[↩]
16. Saint Petersburg[↩]
17. Iaşi[↩]
18. Romania[↩]
19. Barcelona[↩]
20. Spain[↩]
21. Yerevan[↩]
22. Armenia[↩]
23. Freiburg[↩]
24. Germany[↩]
25. Havana[↩]
26. Cuba[↩]
27. Dakar[↩]
28. Senegal[↩]
29. Porto[↩]
30. Portugal[↩]
31. Kazan[↩]

1. Tavares, p.29.[↩]
2. Furmankiewicz, p.146؛ Tavares, p.29.[↩]
3. قورچی و کاویانی‌راد، ص65؛ زینلی، ص110.[↩]
4. Clarke, p.115؛ زینلی، همانجا؛ تفضلی و همکاران، ص76-77.[↩]
5. سعید و همکاران، ص18؛ تفضلی و همکاران، ص59، 61.[↩]
6. داداش‌پور و همکاران، ص141.[↩]
7. قورچی و کاویانی راد، ص64.[↩]
8. جمالی‌نژاد، ص103.[↩]
9. Furmankiewicz, p.146.[↩]
10. حکیمی و همکاران، ص216.[↩]
11. قورچی و کاویانی‌راد، ص78.[↩]
12. حکیم‌فعال و همکاران، ص13.[↩]
13. حکیم‌فعال و همکاران ، 1399ش؛ نیز نگاه کنید به: جدول 1.[↩]