فقیهیان، حسن

فقیهیان، حسن، از مدیران فعال و تأثیرگذار شهرداری منطقۀ شش شهر اصفهان (1326ـ1403ش).

او در 7 فروردین 1326 در شهرستان علویجه* واقع در شمال اصفهان به دنیا آمد. شش سال تحصیلات ابتدایی و سه سال دوره متوسطۀ نظام قدیم را در علویجه گذراند و سپس به اصفهان آمد و در رشته طبیعی (تجربی) از دبیرستان صارمیه* دیپلم گرفت. در 1356ش از دانشکده علوم دریایی تهران در رشته سیستم‌های الکترونیک دریایی فوق دیپلم گرفت و در دهه 1370ش برای گذراندن دورۀ لیسانس در رشته مدیریت، به دانشگاه مرکز مدیریت دولتی ملک‌شهر* اصفهان رفت و با موفقیت این دوره را تمام کرد. او به تحصیلات خود در مقطع فوق لیسانس ادامه داد، اما به‌سبب مسئولیتهای اجرایی آن را نیمه‌تمام گذاشت.

فقیهیان پیش از انقلاب اسلامی 1357ش، تحصیلات عالی را رها کرد و به عنوان افسر مخابرات به استخدام نیروی دریایی ارتش درآمد، اما در آستانۀ انقلاب، به فرمان امام خمینی از خدمت ارتش درآمد و به انقلابیون پیوست و در فعالیت‌‌های سیاسی و اجتماعی آن دوران شرکت می‌کرد. پس از پیروزی انقلاب، او در کمیته‌های مسلح انقلابی، که مسئولیت امنیت شهرها را در کنار سپاه پاسداران برعهده داشتند، فعالیت می‌کرد، اما با تعطیل‌شدن کمیته‌ها از دوم شهریور 1358، با حکم سیدعلی نکویی، فرماندار نجف‌آباد، نخستین شهردار علویجه شد. سپس در نواحی و شهرستانهای اصفهان در این منصب‌ها خدمت کرد: شهردار تیران، بخش‌دار تیران و کَروَن*، بخش‌دار دولت‌آباد*، شهردار خوراسگان* (14/11/1360)، و بخش‌دار بُرخوار و میمه* در 1363ش. پس از آن، با تأسیس فرمانداری شاهین‌شهر* در 1368ش، مسئولیت این فرمانداری را بر عهده داشت.

فقیهیان از بهمن 1371 در بخش‌های مختلف شهرداری اصفهان مسئولیت‌های مؤثر بر عهده داشت، از‌جمله در شهرداری منطقه شش، مدیریت سازمان میادین میوه و تره‌بار و ساماندهی مشاغل شهری، مدیریت سازمان پایانه‌های مسافربری، مدیریت طرح ساماندهی پارک تفریحی ناژوان* در جنوب غربی اصفهان و پارک صُفه* در جنوب اصفهان. او در همۀ این مسئولیت‌ها یا طراح برنامه‌های عمرانی بود یا اجراکنندۀ خلاق آنها. چند پیشنهاد مؤثر او که همگی در دورۀ مسئولیتش به اجرا درآمدند، عبارت‌اند از: تأسیس روز‌بازارها، مانند مجموعه بازارهای محلی‌ای که بعدها با عنوان «کوثر» در مناطق مختلف شهر احداث و گسترش یافتند، تشکیل مرکز خرید‌و‌فروش خودرو در شهرک کارگاهی امیرکبیر در ابتدای سال 1373ش، ایجاد بانک اطلاعات مسکن و خودرو در 1375ش، و تأسیس جمعه‌بازار لوازم خانگی دست‌دوم در 1373ش که نیاز بسیاری از خانواده‌ها را تأمین می‌کرد. در همین دورۀ شهرداری منطقۀ شش، او طرح “خانه سبز” را اجرا کرد. در این طرح، شهرداری زمینی را در خیابان جی برای دانشجویان رشته‌های کشاورزی آماده کرد تا آنها بتوانند بخش‌های عملی پایان‌نامه خود را در قطعاتی کوچک به اجرا گذارند. پس از مدتی، حاصل کار دانشجویان محیطی مصفا بود با انواع گل و گیاه که نظر هر بیننده‌ای را جلب می‌کرد، به طوری که مدتی دانش‌آموزان را برای بازدیدهای علمی-تفریحی به «خانه سبز» می‌بردند. در همۀ سمت‌های گفته‌شده، فقیهیان به جنبه‌های انسانی و فرهنگی بسیار اهمیت می‌داد و از این رو، شخصیتیی فرهنگی از خود به یادگار گذاشت. فقیهیان در 1376ش دو سازمان ساماندهی مشاغل و سازمان میادین میوه و تره‌بار را با عنوان سازمان میادین میوه و تره‌بار و ساماندهی مشاغل شهری در هم ادغام کرد.

فقیهیان در 1378ش به پیشنهاد محمدعلی جوادی، شهردار وقت اصفهان، سازمان فرهنگی و اجتماعی شهرداری را تأسیس کرد و خود اولین مدیرعامل آن شد. او تجربه‌های خود از سفرهایش به کشورهای دیگر در دهۀ 1370ش را در این سازمان در قالب طرح‌های خلاقانه‌ به اجرا گذارد، ازجمله در تأسیس جمعه‌بازار کتاب در 1374ش در دو نقطۀ شهر، یعنی دروازه دولت یا میدان امام حسین و کوه صفه، و جمعه‌بازار کامپیوتر در 1381ش در بوستان ملت، جنب باغ نور مقابل هتل کوثر* اصفهان. در جمعه‌بازارها شهرداری یک میز فروش کتاب یا کامپیوتر، اعم از نو و دست‌دوم، به هر متقاضی با قیمتی نازل اجاره می‌داد تا فروشنده و خریدار به هدف خود دست یابند. این طرح فرهنگی با هدف دعوت از نویسندگان و اهل علم و برپایی گعده‌های علمی اجرا شد. از دیگر طرحهای فقیهیان تأسیس مجموعه کافی‌نت‌های شهرداری بود که در آن ایام در ارتقای ارتباطات شهروندان با بستگانشان در خارج از کشور مؤثر بود. به علاوه، اهل پژوهش می‌توانستند از اینترنت نسبتاً ارزان برخوردار باشند. دیگر خدمات اجتماعی شهرداری که فقیهیان متولی آنها بود، عبارت‌اند از: تأسیس مجتمع بِه‌توانی غدیر برای پیشگیری از آسیب‌های جسمی توان‌خواهان و درمان آنها؛ تأسیس باغ درختان استوایی و باغ پروانه‌ها* در ناژوان، برگزاری تورهای گردشگری برای افراد بالای 60 سال و بازنشستگان؛ احداث پیست دوچرخه‌سواری و اسکیت در پارک آبشار دوم؛ برگزاری کنسرت‌ها و جشن‌های دانش‌آموزی؛ رونق دادن به موزۀ هنرهای معاصر؛ احداث سالن مطالعه در شهرداری منطقۀ شش؛ احیای دهکدۀ تفریحی زاینده‌رود (چادگان)؛ برگزاری جشنوارۀ “جاذبه‌های گردشگری تالاب گاوخونی و کویر و حفظ جریان دائمی زاینده‌رود”.

فقیهیان از 1382ش و پس از فراغت از مسئولیت شهرداری، مدیریت سازمان‌های مختلفی را در اصفهان برعهده گرفت، از‌جمله سازمان عمران زاینده‌رود، شرکت عمران فرودگاه شهید بهشتی اصفهان، و مشاور اداره کل راه و ترابری استان اصفهان.

فقیهیان آرمان‌گرایی و واقع‌گرایی را در خود جمع کرده بود. او به فعالیت اندک قانع نبود و برای هر طرحی بسیار تأمل می‌کرد و سپس با جدیت و دقت و عشق به کار مشغول می‌شد. به شهادت بسیاری از همکارانش، از‌جمله نگارنده، او ساده و صمیمی بود و با احترام با کارمندان و کارگران برخورد می‌کرد و در موضوعی که به آن تسلط نداشت وارد نمی‌شد و نقدهایش را بی‌پروا ولی مؤدبانه می‌گفت.

او در کنار دیگر شهرداران اصفهان، ازجمله حمیدرضا عظیمیان از 1371ش و از آذر 1376 همراه با محمدعلی جوادی، سهم  مهمی در اداره امور شهرداری داشت و حتی وقتی که شهردارانی با سلایق متفاوت بر مسند می‌نشستند، از مشاورۀ افتخاری به آنها دریغ نمی‌کرد. گفتنی است همکاران خدوم منطقۀ شش شهرداری اصفهان غالب طرح‌های او را با قوت و دقت همچنان پیگیری و اجرا می‌کنند.

فقیهیان در اواخر عمر به‌علت بیماری سرطان سختی‌های زیادی را تحمل کرد و در دوره‌ای بر آن فائق آمد، اما در 21 شهریور 1403 بر اثر همین بیماری درگذشت و بنابر وصیتش در آرامستان علویجه دفن شد.

/وحید صلواتی/

منابع

علاوه بر مشاهدات مؤلف و تصویر احکام صادره برای مسئولیت‌های او، موجود در دفتر دانشنامه اصفهان.

بنائی زاده، منصور، همکار حسن فقیهیان، مصاحبه، مصاحبه کننده: وحید صلواتی، 10 مهر 1403.

فقیهیان، مهرداد، فرزند حسن فقیهیان، مصاحبه، مصاحبه کننده: وحید صلواتی، 14 آبان 1403.