معین‌عباسی، سیدعباس

معین‌عباسی، سیدعباس، نوازندۀ نابینا و فعال در آموزش موسیقی به نابینایان در اصفهان.

او، که به نام‌های معین ‌طباطبایی و طباطبایی نیز شهرت داشت، در ۱۵ شهریور ۱۳۱۵ در تهران زاده شد. در شانزده‌سالگی بر اثر اشتباه مسئول بهداشت مدرسه و استعمال قطرۀ چشمی نادرست، بینایی یک چشم خود را از دست داد و اندکی بعد چشم دیگرش نیز نابینا شد. با وجود این، تحصیلات خود را تا پایۀ نهم ادامه داد و پس از دریافت گواهی تحصیلی، در هنرستان موسیقی ملی (تأسیس ۱۳۲۸ش) نام‌نویسی کرد. در این هنرستان نزد استادانی چون حسینعلی وزیری‌تبار (1285-1337ش)‌، هوشنگ ظریف (1317-‌1398ش)، و حسن منوچهری (1313-1389ش) مهارت‌های موسیقی را فراگرفت. در آن زمان، نهادهایی چون هنرستان موسیقی ملی، سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی (تأسیس 1326ش)، و کانون کار و آموزش (تأسیس ۱۳۲۷ش)، با آموزش مهارت‌های موسیقی به نابینایان زمینۀ رشد و اشتغال آنان را فراهم می‌کردند.¹

معین‌عباسی پس از اتمام دورۀ هنرستان، دیپلم موسیقی گرفت. ساز اصلی او فلوت بود، ولی در نواختن و آموزش ویولن، آکاردئون و تنبک نیز مهارت داشت. صدای خوشی هم داشت، اما تمرکزش بر آموزش فنون آواز و مبانی نت‌خوانی یا سُلفژⁱ و تقویت شنوایی بود و از خوانندگی عمومی پرهیز می‌کرد.²

در اواخر دهۀ 1330ش، با سمت آموزگار هنر به شهر ملایر اعزام شد. در 1338ش، در همین شهر با بانویی بینا ازدواج کرد. اندکی بعد به اصفهان آمد و در ۱۳۴۰ش، آموزشگاه باربد را در چهارباغ* (پاساژ شکری) بنیان نهاد. هدف او از تأسیس این آموزشگاه، شناسایی و پرورش استعدادهای موسیقایی در اصفهان و شهرهای اطراف بود. در این آموزشگاه، نابینایانی چون خسرو چناریان، اسکندر آبادی و جمشید نوربخش و نیز گروهی از هنرجویان بینا نزد او نوازندگی و خوانندگی می‌آموختند.³ علیرضا افتخاری (زادۀ ۱۳۳۷ش)، خوانندۀ سرشناس، نیز در کودکی نزد او ویولن می‌آموخت. معین‌عباسی پس از شنیدن صدای نصرالله معین (زادۀ 1330ش)، از او نیز دعوت کرد تا در دوره‌های آموزشی باربد شرکت کند. افزون بر آموزش، آموزشگاه باربد به همّت معین‌عباسی محل گردهمایی هنرمندان و اجرای برنامه‌ها و مشاوره‌های هنری شد.⁴

معین‌عباسی با مراکز آموزشی نابینایان مانند مدرسۀ کریستوفل*ⁱⁱ و مدرسۀ نورآیین* همکاری می‌کرد و به دانش‌آموزان نابینا بر اساس استعدادشان ساز و مهارتی خاص می‌آموخت. او در آموزش هنرجویان نابینا از خط بریل استفاده می‌کرد. همچنین با رادیو تلویزیون ملی ایران همکاری می‌کرد و در برنامه‌های هنری ویولن می‌نواخت. افزون بر این، در مراسم عمومی و جشن‌های ادارات و نهادهای شهری موسیقی اجرا می‌کرد. او در ۱۳۴۲ش بار دیگر در اصفهان با بانویی نابینا (خانم تخشیده‌پور) ازدواج کرد و صاحب دو دختر به نام‌های مژگان و شهره شد که بعدها در زمینه هنری و فرهنگی مشغول به کار شدند.⁵

پس از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ش، با تغییر نگرش به موسیقی، فعالیت‌های موسیقایی او با وقفه مواجه شد. با انحلال سازمان‌های ویژۀ نابینایان و انتقال امکانات آنها به سازمان تازه‌تأسیس بهزیستی (تأسیس ۱۳۵۹ش)، معین‌عباسی با سمت کارمند هنری به استخدام این سازمان درآمد، اما به‌سبب محدودیت‌های جدید، در ۱۳۶۰ش از کار کناره گرفت و به مهرشهر کرج نقل‌مکان کرد. در دوران جنگ ایران و عراق و رونق سرودهای حماسی، از او برای آموزش سرود و موسیقی به دانش‌آموزان دعوت شد. در ۱۳۶۶ش آموزشگاه باربد مهرشهر را دایر کرد که مدیریت آن را دخترش مژگان بر عهده گرفت و همچنان فعال است.⁶

معین‌عباسی در ۱۳۷۰ش به اصفهان بازگشت و با گشایش فضای فرهنگی کشور در دورۀ پس از جنگ، فعالیت موسیقایی خود را ادامه داد. آموزشگاه باربد اصفهان را بازگشود و مدیریت آن را به دخترش شهره سپرد. در این دوره، با آموزشگاه‌های نابینایان ازجمله هفت‌تیر و فاطمة‌الزهرا در اصفهان همکاری می‌کرد و آموزش خوانندگی و نوازندگی به نوجوانان نابینا را از سر گرفت. همچنین به شهرهای اطراف چون نجف‌آباد* سفر می‌کرد و تا اواخر دهۀ 1380ش به تدریس و مشاورۀ هنری می‌پرداخت.⁷

سیدعباس معین‌عباسی با بیش از هفت دهه فعالیت آموزشی و هنری، در ۱۷ مرداد ۱۴۰۳ در اصفهان درگذشت و در قطعۀ هنرمندان باغ رضوان* این شهر به خاک سپرده شد.⁸

/محمد نوری و یدالله قربعلی/

منابع

آبادی، اسکندر، مصاحبه، مصاحبه کننده : محمد نوری، بهمن 1403.

بهزاد پور، مصاحبه، مصاحبه کننده : یدالله قربعلی، بهمن 1403.

سعیدی، علی، «درگذشت یک هنرمند پیشکسوت موسیقی ایرانی»، خبرگزاری مهر، 1403ش.

Retrieved Nov. 4, 2025, from https://www.mehrnews.com/news/6191172.

معین عباسی، عباس، « سیدعباس معین‌عباسی (طباطبایی)» (گفتگو)، گفتگوکننده: مریم قاسمی، دفتر فرهنگ معلولین، 1399ش.

Retrieved Nov.4, 2025, from https://handicapcenter.com/?p=27844 .

معین عباسی، مژگان، مصاحبه، مصاحبه کننده : یدالله قربعلی، بهمن 1403.

نوری، علی، فرهنگ نامۀ موسیقی معلولان: فعالان، آثار، رخدادها، تشکل‌ها و تحولات تاریخی، قم: توانمندان، 1398ش.

نوری، محمد و شادکام، منصور، دائرة‌المعارف نابینایی و نابینایان، قم: توانمندان، 1402ش.

1. Solfège[↩]
2. Christoffel[↩]

1. عباس معین عباسی، 1399ش؛ نوری و شادکام، ج3، ص 1742؛ نوری، ص 266- 267.[↩]
2. آبادی، مصاحبۀ مورخ بهمن 1403؛ مژگان معین‌عباسی، مصاحبۀ مورخ بهمن 1403.[↩]
3. عباس معین‌عباسی، 1399ش؛ مژگان معین‌عباسی، مصاحبۀ مورخ بهمن 1403.[↩]
4. بهزادپور، مصاحبۀ مورخ بهمن 1403؛ آبادی، مصاحبۀ مورخ بهمن 1403. [↩]
5. آبادی، مصاحبۀ مورخ بهمن 1403؛ مژگان معین عباسی، مصاحبۀ مورخ بهمن 1403.[↩]
6. مژگان معین عباسی، مصاحبۀ مورخ بهمن 1403.[↩]
7. مژگان معین عباسی، مصاحبۀ مورخ بهمن 1403.؛ سعیدی، 1403ش.[↩]
8. سعیدی، 1403ش.[↩]