حکیم سنایی، موسسه آموزشی و گروه فرهنگی

حکیم سنایی، مؤسسۀ آموزشی و گروه فرهنگی، از موسسه‌های آموزشی با سابقه اصفهان.

در دهۀ چهل شمسی، یکی از راه‌های ارتباط با نسل جوان و تربیت نیروهای متعهد مذهبی تأسیس آموزشگاه و مؤسسه‌های تحصیلات رسمی خصوصی بود. سید عبدالوهاب طالقانی یکی از فعالان این عرصه (متولد فروردین 1309) در اصفهان بود. او دوران ابتدایی تحصیل را در مدرسۀ عِلیّه طی کرد و پس ‌از آن، در حوزۀ علمیۀ صدر اصفهان به تحصیل علوم اسلامی پرداخت و در دوره‌ای، لباس روحانی بر تن کرد. در 1333ش، طالقانی با گواهی «تصدیق مُدرسی» از مدرسۀ عالیه سپهسالار استخدام آموزش‌‌وپرورش شد و درس‌هایی مانند تعلیمات دینی، ادبیات فارسی، عربی و انگلیسی را در مدارس اصفهان تدریس کرد. او در 1336ش، با استفاده از بورس وزارت فرهنگ، به دانشگاه آمریکایی بیروت رفت و در آنجا یک سال دورۀ تعلیم و تربیت و روان‌شناسی را گذراند. طالقانی هم‌زمان با کار در آموزش‌‌وپرورش، تحصیلاتش را ادامه داد و از دانشکدۀ معقول و منقول تهران (بعدها دانشکدۀ الهیات دانشگاه تهران) کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری (1354ش) در رشتۀ علوم قرآن و حدیث گرفت. او در اواخر دهۀ چهل شمسی، با سفر به آمریکا، کانادا، برخی کشورهای اروپایی، و دانشگاه الازهر مصر به تجربه‌های آموزشی مؤثری دست یافت.¹

آموزشگاه حکیم سنایی

طالقانی در 1337ش «آموزشگاه خصوصی حکیم سنایی» را در خیابان چهارباغ عباسی* (جنب عکاسی شرق و سپس در کوچۀ عالم‌آرا) تأسیس کرد. در این آموزشگاه، ابتدا فقط زبان انگلیسی تدریس می‌شد ولی به‌مرور، درس‌های دیگر، به ویژه کلاس‌های تقویتی درس‌های گوناگون دبیرستان افزوده شد. جایگاه آموزشگاه، به دلیل جذب استادان باتجربه و مدیریت مؤثر طالقانی، در بین مردم  تثبیت و از آن استقبال شد و به شهرت علمی رسید؛ ازاین‌رو طالقانی شش سال بعد تصمیم گرفت دبیرستان غیردولتی، و به تعبیر رایج آن زمان، دبیرستان «ملی» حکیم سنایی را در 1343ش تأسیس کند. این مدرسه در همان محل آموزشگاه، در خیابان چهارباغ، کوچۀ عالم‌آرا افتتاح شد. در جشن افتتاح آن، استادان و پیش‌کسوتان فرهنگی اصفهان حضور داشتند و محسن هشترودی، ریاضی‌دان و استاد علوم پایۀ دانشگاه تهران (متوفی 1355ش) سخنرانی کرد.

گروه فرهنگی حکیم سنایی

سه سال بعد از شروع فعالیت دبیرستان حکیم سنایی و به دست آوردن موفقیت‌هایی، طالقانی تصمیم گرفت دامنۀ کار آموزش و تربیت دینی جوانان را گسترش دهد و مدارس  دیگری را به این مجموعۀ علمی‌فرهنگی بیفزاید؛ ازاین‌رو در 1346ش، «گروه فرهنگی حکیم سنایی» را تشکیل داد و به‌تدریج این مجموعۀ آموزشی را به پنج واحد آموزشی بدل کرد: 1. دبیرستان پسرانه واقع در خیابان استانداری در زمینی وقفی و اجاره‌ای که به هزینۀ مؤسس ساخته شد و هنوز هم محل استقرار دبیرستان دولتی شهید باهنر است؛ 2. مدرسۀ راهنماییⁱ پسرانه واقع در خیابان فردوسی، کوچۀ سید علیخان؛ 3. دبستان پسرانه واقع در خیابان چهارباغ، کوچۀ عالم‌آرا؛ 4. دبیرستان دخترانه واقع در خیابان فردوسی؛ 5. راهنمایی دخترانه واقع در خیابان فردوسی.²

طالقانی در نوبت صبح، در مدارس دولتی تدریس می‌کرد و بعدازظهرها به ادارۀ آموزشگاه خصوصی حکیم سنایی می‌پرداخت و در آنجا تدریس هم می‌کرد. او در طول سال‌های فعالیت گروه فرهنگی حکیم سنایی، توجه ویژه‌ای به تربیت دینی دانش‌آموزان داشت. به همین منظور، از چند روحانی خوش‌نام (از جمله علی‌اکبر اژه‌ای که در هفتم تیر 1361 در انفجار دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی به شهادت رسید) برای برگزاری دروس فوق‌برنامه، و از استادان مذهبیِ مدرس زبان فارسی و دینی (مانند سید علی‌اکبر پرورش*، حسنعلی زهتاب،  محمدعلی طباطبایی و جواد کیهانی) دعوت به همکاری کرد. به‌علاوه، این گروه از بهترین استادان رشته‌های ریاضی و تجربی زمانۀ خود برخوردار بود و بستری مناسب برای فعالیت‌های علمی و پرورش نخبگان فراهم آورده بود؛ استادانی مانند  احمد سپهری، روبن تراشندگان، محمد نحوی (هر سه هندسه)، محمد همدانی (ریاضیات جدید)، حسن آریا (جبر و مثلثات)، مجید یاراحمدی، عبدالرحمن فاطمی (هر دو شیمی)، محمدحسن باقی، مهدی شایگان و مهدی سلماسی (هر سه فیزیک)، عباس‌علی سلطانی (زیست‌شناسی)، (؟) اعتدالی و عزت‌الله بهرامی (هر دو زبان انگلیسی). گفتنی است در دبیرستان پسرانۀ حکیم سنایی، روزها در ساعت‌های اداری، کلاس‌های رسمی وزارت آموزش‌وپرورش برگزار می‌شد و بعدازظهرها تا شب، دوره‌های آموزشی شبانه، مخصوص بزرگ‌سالان. همچنین، در فصول مختلف آموزشی، کلاس‌های تقویتی، کلاس‌های آمادگی برای آزمون سراسری دانشگاه‌ها (کنکور) برای دانش‌آموزان مدارس مختلف ارائه می‌شد. طالقانی با اعتقاد به تأثیرگذاری تربیتی، هر روز در مراسم صبحگاه، پس از تلاوت قرآن، نکات تربیتی و اخلاقی را طی سخنرانی کوتاهی بیان می‌کرد. مطابق گزارشی در 1349ش، در گروه فرهنگی حکیم سنایی، در مجموع حدود 1400 دانش آموز همراه با صد نفر کادر آموزشی از دبیران با تجربۀ شهر مشغول به تحصیل و کار بودند. از افتخارات این گروه فرهنگی پذیرفته شدن حدود ۴۰ درصد از فارغ‌التحصیلانش در دانشگاه‌های کشور بود، اما در میان این پذیرفته‌شدگان، سهم دبیرستان حکیم سنایی بیش از 90 درصد بود.³ گفته شده است این نسبت همواره تا سال‌های بعد و تا 1358ش ادامه داشت و اغلب دانش‌آموزان دو کلاس ریاضی و طبیعی در رقابت کنکور در اولین رشته‌های مطلوب دانشگاهی پذیرفته می‌شدند و اکنون جزو رجال علمی و کارآفرین کشورند.⁴ همچنین، در 1359ش، با شروع جنگ عراق بر ضد ایران، شماری از دانش‌آموزان دبیرستان حکیم سنایی جزو رزمندگان پیش‌گام بودند و برخی به درجۀ شهادت رسیدند، از جمله مهدی ابریشمکار، محمدحسین حریری، محمود حقیقی، حسین حاج‌کریمیان، جواد حسام، اصغر جبلی، منصور اعتمادی‌فر و حسین خلیلیان.

با پیروزی انقلاب اسلامی در 1357ش، سیاست آموزشی کشور به واسطه وجود برخی تفکرات، به سمت حذف مؤسسه‌های خصوصی و تعطیلی مدارس «ملی» رفت. پیرو این سیاست، گروه فرهنگی حکیم سنایی نیز در 1358ش منحل شد و دانش‌آموزان آن به مدارس دولتی منتقل شدند.⁵ طالقانی، به توصیۀ مرتضی مطهری، ابتدا از طرف دولت موقت (به ریاست مهدی بازرگان)، برای مدت کوتاهی استاندار چهارمُحال و بختیاری شد و سپس در دولت محمدعلی رجایی، با وزارت آموزش‌وپرورش در تهران همکاری کرد. او بین سال‌های ۱۳۶۳ تا ۱۳۶۷ش و نیز بین ۱۳۷۰ش تا ۱۳۷۴ش نمایندۀ دائمی سازمان حج و زیارت ایران در عربستان بود، اما با بازگشت واقع‌بینی و تعادل به سیاست‌های آموزشی کشور و ترغیب دولت‌ها به تأسیس مدارس خصوصی، طالقانی از 1374ش دوباره به آموزش‌وپرورش بازگشت. او با تصمیم هیئت امنای بنیاد فرهنگی امام‌محمدباقرعلیه‌السلام (تأسیس 1365ش) مدیر عامل بنیاد شد و ده سال در این سمت بود. سپس از ۱۳۸۴ش تا ۱۳۹۷ش مدیر دبیرستان و بخش پیش دانشگاهی این بنیاد بود و در ۱۳۹۷ش بازنشسته شد.

/عبدالمهدی رجائی/

منابع

طالقانی، احسان، «نگاهی به زندگی دکتر سید عبدالوهاب طالقانی»، آپارات، 1398ش.

Retrieved Aug. 3, 2026, from https://www.aparat.com/v/YxbIw

طالقانی، عبدالوهاب، مصاحبه، مصاحبه‌کننده: عبدالمهدی رجائی، شهریور 1404.

طالقانی، مهدی، «دکتر سید عبدالوهاب طالقانی، مؤسس و مدیر گروه فرهنگی حکیم سنائی »، ویرگول، 1401ش.

Retrieved Aug. 3, 2026, from https://virgool.io/@taleghani/و-مدیر-گروه-فرهنگی-حکیم-سنائی -موسس-

دکتر-سید-عبدالوهاب-طالقانی-mqzyd00p04sn

عدالت‌نژاد، سعید، مصاحبه، مصاحبه‌کننده: عبدالمهدی رجائی، مهر 1404.

1. در آن دوره، نظام آموزشی دوازده‌سالۀ رسمی چنین تعریف شده بود: پنج سال ابتدایی، سه سال راهنمایی و چهار سال دبیرستان.[↩]

1. برای روایت مختصری از زندگی‌نامۀ او در 9 دقیقه نگاه کنید به: احسان طالقانی، 1398ش.[↩]
2. مهدی طالقانی، 1401ش. مؤلف این مقاله از مدارس دخترانۀ حکیم سنایی نتوانست اطلاعات بیشتری به دست بیاورد. با اطلاعات بیشتر فارغ التحصیلان گروه فرهنگی حکیم سنایی این مقاله می‌تواند غنی‌تر شود. [↩]
3. نگاه کنید به: خبرهای روز اصفهان، ش479، 20 مهر 1349، ص4.[↩]
4. عدالت‌نژاد، مصاحبۀ مهر 1404.[↩]
5. عبدالوهاب طالقانی، مصاحبۀ شهریور1404.[↩]